“Với Sự Từ Bi dành cho chính mình, chúng ta trao cho bản thân Sự Tử tế và Nâng đỡ như cách chúng ta trao cho người Bạn Tốt của mình” – Đó là chia sẻ ngắn gọn của Tiến sĩ Kristin Neff, chuyên gia hàng đầu, là người tiên phong nghiên cứu về Lòng Từ Bi và đo lường khái niệm này một cách cụ thể từ hơn 20 năm trước. Bà được công nhận là một trong những nhà tâm lý học nghiên cứu có ảnh hưởng nhất thế giới đối với việc cải thiện Lòng Trắc ẩn dành cho mỗi cá nhân và chia sẻ điều đó với những người xung quanh.
Chúng ta sẽ có vài cặp so sánh đơn giản để hiểu rõ hơn về khái niệm Từ bi này. Thường thì ta có xu hướng Từ bi và Thấu hiểu người khác hơn là thấu hiểu và từ bi với chính mình. Chúng ta dễ tha thứ và hài lòng với người khác hơn những lỗi lầm của bản thân. Sự tự phán xét là một trong những công cụ mà mạng xã hội, nền công nghiệp phát triển hiện đại xây dựng, củng cố để định hướng, thúc đẩy con người tư duy, cống hiến cho tăng trưởng kinh tế, xã hội.
Những tư duy thúc đẩy này vô cùng đa dạng, phong phú như nền văn hóa “xây dựng sự hoàn hảo”, “phát triển tới cấp độ cao nhất của bản thân”, “khắt khe với chính mình để có cuộc đời tốt đẹp”… Tuy nhiên, chúng ta chưa rõ tương lai có “hoàn hảo” hay “tốt đẹp” như những lời quảng cáo trên các page giảm cân, da trắng, eo thon, thành công tài chính… hay không, nhưng các nhà nghiên cứu tâm lý học nhận thấy chúng ta trở nên lo âu, căng thẳng và cảm thấy mệt mỏi hơn ngay ở giây phút hiện tại. Con người trong xã hội hiện đại, đặc biệt tại các thành phố lớn đang bào mòn hạnh phúc bởi ý tưởng tương lai “Một ngày nào đó, mình sẽ vui/thành công/hạnh phúc khi CÓ, TRỞ THÀNH…”.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng tự tách bản thân khỏi quần thể và cho rằng chỉ có mình mới gặp phải hoàn cảnh khó khăn, thay vì quan sát và thấy rằng thực ra BẤT KÌ AI cũng đều trải qua những hoàn cảnh, giây phút lúng túng nào đó giống chúng ta. Nỗ lực tự cô lập này được ủng hộ và đẩy nhanh hơn nhờ mạng xã hội và internet, đưa tới thực tế mỗi cá nhân (đặc biệt thanh thiếu niên) được cô lập hoàn toàn trong thế giới không ai thấu hiểu.
Mạng xã hội, các quảng cáo tràn ngập khắp nơi giúp chúng ta phóng đại mọi thứ, từ cảm xúc cho tới các sự kiện diễn ra quanh ta. Nếu đó là câu chuyện một học sinh bị cô giáo quên 1 hộp sữa trong bữa trưa thì ngay lập tức thông tin đó khi lên mạng xã hội sẽ thành sự tắc trách của Bộ giáo dục, Sở giáo dục, hiệu trưởng nhà trường. Nếu đó là việc một nước Mỹ xa xôi có ý định chiếm lấy 1 hòn đảo xa xôi nào đó thì nó cũng trở thành sự kiện chúng ta kể với bạn bè hoặc các thành viên gia đình, trong khi thực tế cả 2 quốc gia đó có thể ta không bao giờ ghé thăm suốt phần đời còn lại!
Sự phóng đại, sự phán xét, sự cô lập khiến chúng ta trở nên hoài nghi về một thế giới tốt đẹp, hoài nghi về tương lai chính mình, hoặc của con cái chúng ta. Điều đó làm giảm đi niềm vui sống hơn bất kì điều gì.
Khái niệm Sự Từ bi với Chính mình
Lòng trắc ẩn, từ bi với Chính mình đơn giản là quá trình hướng lòng trắc ẩn vào bên trong. Chúng ta đối xử tử tế, thấu hiểu với bản thân thay vì tự chỉ trích gay gắt khi thất bại, mắc lỗi hoặc cảm thấy không đủ năng lực. Chúng ta tự động viên và khích lệ bản thân thay vì lạnh lùng hay phán xét khi gặp phải thử thách và khó khăn trong cuộc sống. Rốt cuộc thì, ai nói rằng bạn phải “hoàn hảo”?
Nghiên cứu chỉ ra rằng lòng từ bi, trắc ẩn với chính mình là một trong những nguồn lực mạnh mẽ nhất giúp chúng ta đối phó và phục hồi, cải thiện đáng kể sức khỏe tinh thần và thể chất. Nó thúc đẩy chúng ta thay đổi và đạt được mục tiêu không phải vì chúng ta không đủ năng lực, mà vì chúng ta quan tâm và muốn được hạnh phúc.
Có lẽ quan trọng nhất, có lòng trắc ẩn với bản thân có nghĩa là bạn tôn trọng và chấp nhận bản chất con người của mình. Mọi việc không phải lúc nào cũng diễn ra theo ý muốn của bạn. Bạn sẽ gặp phải những thất vọng, mất mát, phạm sai lầm, vấp phải giới hạn của bản thân, không đạt được lý tưởng. Đây là những dấu hiệu của việc chúng ta là con người, và chúng ta không hoàn hảo, một thực tế mà tất cả chúng ta đều cùng trải nghiệm cuộc sống trên hành tinh trái đất này. Càng mở lòng đón nhận thực tế này và làm việc cùng sự thấu hiểu, bạn càng cảm nhận được lòng trắc ẩn đối với bản thân và những người xung quanh trong cuộc sống.
Các yếu tố xây dựng Lòng Từ bi với chính mình
Lòng Từ bi dành cho bản thân thực chất không khác gì lòng thương xót, sự tử tế dành cho người khác. Từ này bắt nguồn từ tiếng Latin, dùng để chỉ cách chúng ta đối xử với (com) nỗi đau khổ (passion). Hãy nghĩ về những lúc bạn cảm thấy thương xót một người bạn thân đang đau khổ, người vừa trải qua những mất mát to lớn hoặc những sự kiến khiến người ấy mệt mỏi, đau khổ…
Để trải nghiệm lòng thương xót, điều đầu tiên là bạn cần thực sự cảm nhận rằng người bạn của mình đang gặp khó khăn hoặc cảm thấy tồi tệ về bản thân.
Thứ hai, nếu điều bạn cảm nhận là lòng thương xót (không phải thương hại), bạn nhận ra đau khổ, thất bại và sự không hoàn hảo là một phần trải nghiệm chung của con người.
“Nếu không nhờ may mắn, tớ cũng sẽ như cậu” – Bạn có thể nói như vậy để động viên bạn mình bằng sự ấm áp, thấu hiểu và lòng tốt, đồng thời muốn giúp đỡ theo cách nào đó.
Ba yếu tố chính của Tự Từ bi được xây dựng từ ba khía cạnh: Chánh niệm (Mindfulness), Sự đồng cảm với con người – Thấu hiểu rằng tất cả con người đều giống nhau (Common Humanity) và Lòng tốt với chính mình (Kindness).
Self kindness vs self judgment
Lòng tự trắc ẩn là đối xử tử tế và thấu hiểu với chính mình khi chúng ta đau khổ, thất bại hoặc cảm thấy không đủ năng lực, thay vì phớt lờ nỗi đau hoặc tự dằn vặt bản thân bằng những lời chỉ trích gay gắt. Chúng ta ấm áp và hỗ trợ khi bản thân đối mặt với những khiếm khuyết của cuộc sống, thay vì lạnh lùng hay khắc nghiệt. Chúng ta giúp đỡ và động viên, giống như một người bạn tốt, một huấn luyện viên hay một người cố vấn. Sự hỗ trợ nội tâm này giúp chúng ta cảm thấy an toàn và có tâm thế tốt hơn để đối phó với những thách thức hoặc thực hiện những thay đổi cần thiết trong cuộc sống.
Sự Tự phán xét khiến chúng ta mệt mỏi, căng thẳng hơn thay vì cảm thấy tự tin, vui vẻ
Common humanity vs Isolation
Lòng từ bi bắt nguồn từ bản chất loài người. Khi chúng ta gặp khó khăn hoặc phạm sai lầm, thường có một cảm giác cô lập phi lý nhưng lan tỏa – như thể “TÔI” là người duy nhất trên thế giới trải qua nỗi đau, khó khăn, thử thách… này. Tuy nhiên, tất cả con người đều đau khổ, không phải theo cùng một cách hay cùng một mức độ, nhưng định nghĩa của việc là “con người (human)” có nghĩa dễ bị tổn thương, có khuyết điểm và không hoàn hảo. Khi chúng ta có Lòng từ bi, trắc ẩn với chính mình, chúng ta nhận ra rằng nỗi đau khổ của mình kết nối ta với tập thể xung quanh, không phải chia rẽ chúng ta với người khác.
Mindfulness vs Over identification
Lòng trắc ẩn với chính mình đòi hỏi chúng ta phải có cách tiếp cận cân bằng và tỉnh thức (awareness) với khó khăn, bối rối của mình, sao cho chúng ta không kìm nén cũng không phóng đại nó. Đối xử với bản thân như đối xử với một người bạn tốt mà ta yêu quí, trân trọng có nghĩa bước ra khỏi lối nhìn nhận thông thường, đặt tình huống của mình vào đúng bối cảnh.
Chánh niệm giúp chúng ta không bị cuốn trôi bởi những suy nghĩ, phản ứng tiêu cực
Chánh niệm (Mindfulness) cho phép chúng ta đối diện với nỗi đau của mình bằng cách chấp nhận thực tại. Từ đó ngăn chúng ta trở nên “quá đồng nhất” với những suy nghĩ và cảm xúc khó khăn, nhờ vậy chúng ta không bị cuốn trôi bởi những suy nghĩ, phản ứng tiêu cực.
Bạn có thể vào website của Tiến sĩ Kristin Neff để làm test đánh giá điểm Tự Từ bi của mình, từ đó cải thiện kĩ năng giúp bản thân hạnh phúc hơn.
Hãy đón đọc bài viết tiếp theo về “Các mẹo giúp chúng ta Từ bi với bản thân hơn” của bác sĩ Minh nhé!
LEAVE A COMMENT